Ανοσοθεραπεία: πώς αλλάζει το τοπίο στη θεραπεία του καρκίνου

 

Η ανοσοθεραπεία έχει φέρει μία από τις μεγαλύτερες επαναστάσεις στην ογκολογία τις τελευταίες δεκαετίες. Αντί να επιτίθεται απευθείας στον όγκο όπως η χημειοθεραπεία ή η ακτινοθεραπεία, η ανοσοθεραπεία αξιοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα του οργανισμού για να αναγνωρίσει και να καταστρέψει τα καρκινικά κύτταρα.

Σε αυτό το άρθρο εξετάζονται οι πιο πρόσφατες εξελίξεις, οι προκλήσεις και τα μελλοντικά μονοπάτια γύρω από την ανοσοθεραπεία, με στόχο να κατανοήσουμε πώς μπορεί να συμβάλλει στην πρόληψη, τη θεραπεία και τη βελτίωση της επιβίωσης.

 

 

Τι είναι η ανοσοθεραπεία

Οι βασικοί τύποι ανοσοθεραπείας περιλαμβάνουν:

• Αναστολείς σημείων ελέγχου (immune checkpoint inhibitors, π.χ. anti-PD-1, anti-PD-L1, anti-CTLA-4)
• Θεραπευτικά εμβόλια κατά του καρκίνου (cancer vaccines)
• Θεραπείες με κύτταρα (cell therapies), όπως οι CAR-T κυτταρικές θεραπείες
• Μονοκλωνικά αντισώματα και άλλοι ανοσοενισχυτικοί παράγοντες

 

Πρόσφατες εξελίξεις & μελέτες

1. Βελτίωση επιβίωσης σε αρκετούς τύπους καρκίνου
   Σε μεγάλα διεθνή συνέδρια, όπως το ESMO 2024, ανακοινώθηκαν μελέτες που επιβεβαιώνουν ότι η ανοσοθεραπεία προσφέρει σημαντικό όφελος σε μακροχρόνια επιβίωση. Για παράδειγμα:
   • Για ασθενείς με προχωρημένο μελάνωμα που έλαβαν συνδυασμό nivolumab ipilimumab, η μελέτη CheckMate-067 δείχνει ότι μετά από τουλάχιστον 10 χρόνια παρακολούθηση, η μέση συνολική επιβίωση φτάνει τα ~72 μήνες. esmo.org
   • Σε καρκίνο του μαστού τύπου triple negative και σε μυο-εντοπισμένο καρκίνο της ουροδόχου κύστης, χορήγηση ανοσοθεραπείας πριν και μετά τη χειρουργική επέμβαση έδειξε βελτίωση στην επιβίωση. esmo.org
2. Θεραπευτικά εμβόλια & neoantigen-based vaccines
   • Υπάρχει αυξανόμενο ενδιαφέρον για εμβόλια που στοχεύουν neoantigens — δηλαδή αντιγόνα που προκύπτουν από μεταλλάξεις του όγκου — τα οποία προκαλούν ειδική ανοσολογική αντίδραση. MDPI 2MDPI 2
   • Ανασκόπηση το 2025 δείχνει ότι τα εμβόλια καρκίνου υπόσχονται ως συμπληρωματική θεραπεία, ιδίως σε συνδυασμό με checkpoint inhibitors. MDPI
3. Νέες στρατηγικές με στόχο το μικροπεριβάλλον του όγκου (tumor microenvironment)
   • Έρευνα σε Frontiers in Immunology δείχνει καινοτόμες προσεγγίσεις που στοχεύουν την ανοσοκαταστολή μέσα στο μικροπεριβάλλον όγκου, ρυθμίζοντας παράγοντες που “μηδενίζουν” την επίδραση της ανοσολογικής επίθεσης. Frontiers
   • Μία ενδιαφέρουσα μελέτη από το Mass General Brigham όπου έγινε χρήση καλιτσιποτριόλης 5-FU σε προκαρκινικές δερματικές βλάβες (squamous cell carcinoma precursors) και διαπιστώθηκε ότι αυτή η συνδυαστική ανοσοθεραπεία απομάκρυνε μεγάλο ποσοστό των βλαβών και παρείχε μακροχρόνιο όφελος. News-Medical
4. Πρόληψη μέσω ανοσοθεραπείας / ανοσοενίσχυσης
   • Μελέτη του Mount Sinai (Park et al., 2024) δείχνει ότι το γηρασμένο ανοσοποιητικό σύστημα συμβάλλει στην αύξηση του κινδύνου για καρκίνο λόγω χρόνιας φλεγμονής που ενεργοποιεί προ-ογκογόνες κυτταρικές αλλαγές. Εμπλοκή των παραγόντων IL-1α / IL-1β. Η αναστολή αυτών των μονοπατιών με φάρμακο όπως το anakinra δημιούργησε προστατευτικό αποτέλεσμα σε πειραματικά μοντέλα πνευμονικού καρκίνου. Mount Sinai Health System

 

Προκλήσεις & Περιορισμοί

• Ανεπάρκεια ανταπόκρισης: πολλοί ασθενείς δεν ανταποκρίνονται στην ανοσοθεραπεία (primary resistance) ή αναπτύσσουν ανθεκτικότητα με το χρόνο.
• Τοξικότητα και παρενέργειες: Αυτές οι θεραπείες μπορεί να προκαλέσουν αυτοάνοσες αντιδράσεις, φλεγμονές, και άλλες σοβαρές επιπλοκές.
• Κόστος και προσβασιμότητα: Είναι ακριβά φάρμακα, απαιτούν εξειδικευμένη παρακολούθηση, όχι κάθε χώρα έχει τα μέσα.
• Επιλογή ασθενών: Ποιοι θα ωφεληθούν; Χρειάζονται biomarkers που να προβλέπουν ποιος θα ανταποκριθεί.
• Κατανόηση μηχανισμών αντοχής: οι όγκοι βρίσκουν τρόπους να “κλείνουν” ή να παρακάμπτουν το ανοσοποιητικό σύστημα.

 

Πρακτικές συμβουλές – τι μπορεί να κάνει το κοινό / το σύστημα υγείας

• Ενημέρωση ασθενών και κοινού για το τι είναι ανοσοθεραπεία, πού εφαρμόζεται σήμερα, και ποιες είναι οι πιθανότητες/κίνδυνοι.
• Ενίσχυση δικτύων αναφοράς / κέντρων με εμπειρία ανοσοθεραπείας ώστε να υπάρχει προσβασιμότητα.
• Υποστήριξη ερευνών που αξιολογούν συνδυασμούς ανοσοθεραπείας με άλλες θεραπείες (χειρουργική, ακτινοβολία, χημειοθεραπεία) ώστε να αυξηθεί η ανταπόκριση.
• Έμφαση στην ανάπτυξη και χρήση βιοδεικτών (biomarkers) που θα καθορίζουν την πιθανότητα επιτυχίας της ανοσοθεραπείας, πριν και κατά τη διάρκεια της θεραπείας.
• Πολιτικές που καλύπτουν το κόστος των νέων ανοσοθεραπευτικών φαρμάκων, ώστε να μην είναι προνόμιο μόνο των πιο ευκατάστατων.
• Συμμετοχή σε κλινικές δοκιμές όταν αυτό είναι εφικτό, έτσι ώστε να προάγεται η γνώση και να αυξάνονται οι επιλογές.

 

Συμπέρασμα – Κάλεσμα Δράσης

Η ανοσοθεραπεία έχει αλλάξει τον τρόπο που βλέπουμε τη θεραπεία του καρκίνου — για κάποιους τύπους καρκίνου προσφέρει πλέον ελπίδα σχεδόν “θεραπείας”, ιδιαίτερα όταν η ανταπόκριση είναι καλή και εγκαίρως.

 

Κάλεσμα σε εσένα: Αν κάποιος γνωρίζει ότι έχει τύπο καρκίνου που ενδείκνυται για ανοσοθεραπεία (ή πιθανώς συμμετέχει σε trial), ας μιλήσει με ογκολόγο για τις επιλογές. Ας ενημερωθείς για τα νεότερα, για τα biomarkers, και για πιθανές δοκιμές που μπορεί να προσφέρονται στην Ελλάδα ή την Ευρώπη.

 

Πηγές

• Recent Advances in Cancer Immunotherapy with a Focus on FDA-Approved Vaccines and Neoantigen-Based Vaccines. Vaccines 2023. MDPI
• Recent Advances in the Development and Efficacy of Anti-Cancer Vaccines — A Narrative Review. Vaccines 2025. MDPI
• Frontiers: Recent advances in novel tumor immunotherapy strategies based on regulating the tumor microenvironment and immune checkpoints. Frontiers in Immunology, 2025. Frontiers
• New immunotherapy shows long-term benefits in preventing squamous cell carcinoma (Mass General Brigham) ‒ Journal of Clinical Investigation. News-Medical
• Novel Study Reveals How Aging Immune System Fuels Cancer Growth, Potentially Opening New Avenues for Prevention (Park et al., Mount Sinai) ‒ Science. Mount Sinai Health System