Κλινικές μελέτες και Ελλάδα — γιατί η συμμετοχή είναι ευκαιρία για τους ασθενείς

 

Οι κλινικές δοκιμές είναι η ραχοκοκαλιά της προόδου στην ογκολογία: χωρίς αυτές δεν θα είχαμε τα περισσότερα από τα νέα φάρμακα και τις θεραπείες που σήμερα βελτιώνουν την επιβίωση και την ποιότητα ζωής των ασθενών. Παράλληλα, για πολλούς ασθενείς η συμμετοχή σε δοκιμές αποτελεί ρεαλιστική ευκαιρία πρόσβασης σε καινοτόμες θεραπείες, υψηλού επιπέδου παρακολούθηση και επιπλέον διαγνωστικές εξετάσεις. ΣΦΕΕ

 

Τι δείχνει η επιστημονική βιβλιογραφία — υπάρχει όφελος για τους συμμετέχοντες;

 

Η ερώτηση «βοηθάει πρακτικά τους ασθενείς η συμμετοχή σε κλινικές δοκιμές;» έχει μελετηθεί αρκετά. Μια πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση βρήκε ότι, συνολικά, οι ασθενείς που συμμετέχουν σε δοκιμές καρκίνου έχουν καλύτερη συνολική επιβίωση σε σχέση με τα αντίστοιχα δείγματα σε ρουτίνα φροντίδας (HR ≈ 0.76), αν και τα ευρήματα διαφέρουν ανά μελέτη και τύπο δοκιμής. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε δοκιμή «εγγυάται» βελτίωση — αλλά δείχνει ότι, σε σύνολο, η συμμετοχή συνδέεται με συχνά καλύτερα αποτελέσματα. PMC

 

Σημείωση: υπάρχουν και μελέτες που δεν βρήκαν σαφές όφελος σε κάθε περίπτωση — αυτό αντανακλά την ποικιλία σχεδιασμών, παρεμβάσεων και πληθυσμών. Επομένως, η απόφαση συμμετοχής πρέπει να είναι εξατομικευμένη και συζητημένη με τον/την ογκολόγο. PMC 1

 

Ποια είναι τα πρακτικά οφέλη για έναν ασθενή που συμμετέχει σε δοκιμή;

• Πρόσβαση σε νέες θεραπείες που δεν είναι ακόμα διαθέσιμες στο ευρύ κοινό.
• Συχνότερη και πιο εντατική παρακολούθηση (κλινικά ραντεβού, απεικονίσεις, αιματολογικοί και μοριακοί έλεγχοι).
• Διεπιστημονική φροντίδα με ομάδες που ειδικεύονται στην έρευνα.
• Συνεισφορά στην επιστήμη και στη βελτίωση της μελλοντικής φροντίδας για άλλους ασθενείς.
  (Αυτά τα οφέλη επιβεβαιώνονται τόσο από τις διεθνείς ανασκοπήσεις όσο και από τις ενημερώσεις επαγγελματικών ενώσεων στην Ελλάδα). PMC 1

 

Πού βρίσκονται δοκιμές στην Ελλάδα — υπάρχει δυνατότητα πρόσβασης;

 

Η Ελλάδα διαθέτει ενεργά κέντρα που τρέχουν ογκολογικές κλινικές δοκιμές — μεγάλα πανεπιστημιακά και γενικά νοσοκομεία της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης φιλοξενούν πρωτόκολλα σε προχωρημένα και τρέχοντα πεδία (π.χ. αναστολείς σημείων ελέγχου, στοχευμένες θεραπείες, συνδυαστικές προσεγγίσεις). Υπάρχουν επίσης διαδικτυακές βάσεις και διεθνείς πλατφόρμες που καταγράφουν τα trials με τοποθεσίες (π.χ. πόλεις/νοσοκομεία στην Αθήνα εμφανίζονται σε καταλόγους trials). clinicaltrials.eu 1

 

Κανονιστικό πλαίσιο (ΕΕ) — τι αλλάζει στην πρόσβαση και τη διαφάνεια

 

Το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο για κλινικές δοκιμές (Regulation EU No 536/2014 — CTR) έχει τεθεί σε εφαρμογή τα τελευταία χρόνια και στοχεύει σε μεγαλύτερη διαφάνεια, ταχύτερη αξιολόγηση και κοινή πλατφόρμα για τις δοκιμές στο EU/EEA. Αυτό διευκολύνει τη διασταυρούμενη συνεργασία και τη δυνατότητα συμμετοχής ευρωπαϊκών κέντρων σε μεγάλα πολυκεντρικά πρωτόκολλα, κάτι που μακροπρόθεσμα αυξάνει τις επιλογές για τους ασθενείς στην Ελλάδα. Public Health 1

 

Ειδικά ζητήματα για την Ελλάδα — προσβασιμότητα, κεντρικοποίηση και ανάγκες

 

Η ογκολογική περίθαλψη στην Ελλάδα παραμένει σε μεγάλο βαθμό συγκεντρωμένη στα μεγάλα αστικά κέντρα. Αυτό δημιουργεί προκλήσεις — ασθενείς από επαρχία χρειάζεται να ταξιδεύουν για να συμμετάσχουν σε δοκιμές, ενώ η κάλυψη εξόδων για ταξίδι/διαμονή δεν παρέχεται πάντα επαρκώς. Ταυτόχρονα, υπάρχουν βήματα και πρωτοβουλίες (επαφές νοσοκομείων, συνέργειες οργανισμών) που προσπαθούν να μειώσουν αυτά τα εμπόδια. OECD 1

 

Τι να προσέξει ένας ασθενής πριν αποφασίσει

1. Ζήτησε πλήρη ενημέρωση (informed consent): δικαίωμα να λάβεις αναλυτικές πληροφορίες για στόχο, οφέλη, κινδύνους, εναλλακτικές.
2. Ρώτησε για τις παροχές: ποια έξοδα καλύπτονται (εξετάσεις, φάρμακα, ταξίδι), ποιος είναι ο υπεύθυνος επαφής.
3. Μάθε για το στάδιο της δοκιμής (Φάση I–IV) — η φάση δίνει ένδειξη για το αν το πρωτόκολλο ψάχνει ασφάλεια, δόση, ή αποτελεσματικότητα.
4. Συζήτησε την ένταξη με τον θεράποντα ιατρό σου — χρειάζεται να είναι σύμφωνος/η και να υπάρχει συντονισμός.
5. Ρώτησε για τα δικαιώματά σου: δυνατότητα αποχώρησης, προστασία προσωπικών δεδομένων, ιατρική κάλυψη σε επιπλοκές.
   (Οι ελληνικές πηγές ενημέρωσης για κλινικές δοκιμές αναφέρουν ρητά ότι η πλήρης και κατανοητή ενημέρωση είναι θεμελιώδης). ΕΕΟΟΓΕΚ

 

Συμπέρασμα — Γιατί αξίζει να το σκεφτείς

 

Η συμμετοχή σε κλινική δοκιμή δεν είναι «κατάσταση ανάγκης»· είναι μια τεκμηριωμένη επιλογή που προσφέρει πρόσβαση σε καινοτομία, υψηλή παρακολούθηση και δυνατότητα συμβολής στην πρόοδο της ιατρικής. Στην Ελλάδα, παρότι υπάρχουν προκλήσεις (γεωγραφία, κάλυψη κόστους), η όλο και πιο διαφανής ευρωπαϊκή πλατφόρμα και η παρουσία ενεργών κέντρων σε Αττική και Θεσσαλονίκη κάνουν τη συμμετοχή μια ρεαλιστική δυνατότητα για πολλούς ασθενείς. Συζήτησε το με το/τη θεράποντα ιατρό σου — και αν θέλεις, μπορώ να σου ετοιμάσω μικρό οδηγό-λίστα ερωτήσεων που να πάρεις μαζί σου στο ραντεβού.

 

Επιλεγμένες πηγές (για περαιτέρω ανάγνωση)

• Συστηματική ανασκόπηση/μετα-ανάλυση: Survival Benefit Associated With Participation in Clinical Trials (Iskander et al., 2024). PMC
• Κατάλογοι δοκιμών / sites — δείγματα trials στην Αθήνα / ελληνικά νοσοκομεία. clinicaltrials.eu 1
• Κανονιστικό πλαίσιο EU CTR (Regulation EU No 536/2014) — επίσημη σελίδα Ευρωπαϊκής Επιτροπής / EMA. Public Health 1
• Οικονομική/δομική εικόνα ογκολογικής περίθαλψης στην Ελλάδα — EU country cancer profile / OECD (Greece, 2025). OECD
• Ενημερωτικό υλικό / FAQ για συμμετοχή σε κλινικές δοκιμές (Ελληνικά κέντρα/οργανώσεις). ΕΕΟΟΓΕΚ