γράφει η Ράπτη Θεοδοσία, Ψυχολόγος BSc

 

Μια διάγνωση καρκίνου δεν αφορά μόνο μια ιατρική κατάσταση. Αφορά έναν άνθρωπο, τη ζωή που έχει δημιουργήσει μέχρι εκείνη τη στιγμή, τις σχέσεις του, την καθημερινότητά του και τα σχέδιά του για το μέλλον. Μέσα σε λίγα λεπτά καλείται να διαχειριστεί νέες πληροφορίες, έντονα συναισθήματα και μια πραγματικότητα που δεν είχε προβλέψει. Το αρχικό σοκ αποτελεί μια φυσιολογική ανθρώπινη αντίδραση απέναντι στην αβεβαιότητα και στις αλλαγές που φέρνει η νέα συνθήκη (Riba et al., 2023).

 

Η στιγμή της διάγνωσης μπορεί να συνοδεύεται από φόβο, αγωνία, θλίψη, θυμό ή ακόμη και από μια αίσθηση «παγώματος». Πολλοί άνθρωποι περιγράφουν ότι δυσκολεύονται να επεξεργαστούν άμεσα όσα ακούν, καθώς η πληροφορία της διάγνωσης μπορεί να προκαλέσει έντονη συναισθηματική φόρτιση. Άλλοι αισθάνονται την ανάγκη να αναζητήσουν γρήγορα πληροφορίες και να οργανώσουν τα επόμενα βήματα, ενώ κάποιοι χρειάζονται περισσότερο χρόνο μέχρι να μπορέσουν να μιλήσουν για τη θεραπεία και τις επιλογές τους. Δεν υπάρχει ένας «σωστός» τρόπος αντίδρασης· κάθε άνθρωπος προσαρμόζεται με τον δικό του ρυθμό (National Comprehensive Cancer Network [NCCN], 2024).

 

Η ψυχο-ογκολογία αναγνωρίζει ότι η ψυχολογική δυσφορία (distress) αποτελεί συχνό μέρος της εμπειρίας των ανθρώπων που ζουν με καρκίνο. Δεν αποτελεί απαραίτητα ένδειξη ψυχικής διαταραχής, αλλά μια σύνθετη αντίδραση που μπορεί να περιλαμβάνει συναισθηματικές, κοινωνικές, πνευματικές και πρακτικές δυσκολίες. Η έγκαιρη αναγνώριση και η κατάλληλη υποστήριξη της ψυχολογικής δυσφορίας αποτελούν πλέον σημαντικό μέρος της ολοκληρωμένης ογκολογικής φροντίδας (Riba et al., 2023).

 

Για αρκετούς ασθενείς, οι πρώτες ημέρες μετά τη διάγνωση χαρακτηρίζονται από δυσκολία συγκέντρωσης και επεξεργασίας νέων πληροφοριών. Το έντονο στρες μπορεί να επηρεάσει την ικανότητα του ανθρώπου να ακούσει, να θυμηθεί και να αξιολογήσει όλα όσα συζητήθηκαν κατά την πρώτη ιατρική ενημέρωση. Δεν είναι σπάνιο κάποιος να θυμάται κυρίως τη λέξη «καρκίνος» και λιγότερο τις λεπτομέρειες που ακολούθησαν. Για τον λόγο αυτό, η επανάληψη των πληροφοριών και η δυνατότητα επιστροφής σε ερωτήματα σε μεταγενέστερο χρόνο είναι ιδιαίτερα σημαντικές (Riba et al., 2023).

 

Η επικοινωνία με την ιατρική ομάδα αποτελεί βασικό στοιχείο της φροντίδας. Η σαφής ενημέρωση, η δυνατότητα υποβολής ερωτήσεων και η συμμετοχή του ασθενούς στις αποφάσεις που αφορούν τη θεραπεία του μπορούν να ενισχύσουν την αίσθηση ελέγχου και εμπιστοσύνης. Η κοινή λήψη αποφάσεων (shared decision making) επιτρέπει στον ασθενή να συμμετέχει ενεργά, λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο τα ιατρικά δεδομένα αλλά και τις προσωπικές του αξίες, ανάγκες και προτεραιότητες (Elwyn et al., 2022).

Η παρουσία ενός ανθρώπου εμπιστοσύνης στα πρώτα ραντεβού μπορεί επίσης να προσφέρει σημαντική υποστήριξη. Ένα συγγενικό πρόσωπο ή ένας φίλος μπορεί να βοηθήσει στην καταγραφή πληροφοριών, στην υποβολή ερωτήσεων και στη συναισθηματική διαχείριση μιας ιδιαίτερα δύσκολης περιόδου. Ωστόσο, η ανάγκη για υποστήριξη είναι διαφορετική για κάθε άνθρωπο και ο τρόπος με τον οποίο κάποιος επιλέγει να μοιραστεί την εμπειρία του είναι προσωπικός.

 

Εξίσου σημαντική είναι η πρόσβαση σε ψυχολογική και ψυχοκοινωνική υποστήριξη. Η αναζήτησή της δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας, αλλά μια ουσιαστική μορφή φροντίδας. Ψυχο-ογκολογικές παρεμβάσεις, ομάδες υποστήριξης και άλλες μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της ψυχολογικής δυσφορίας και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ανθρώπων με καρκίνο (Paley et al., 2023).

 

Η διάγνωση του καρκίνου σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας πραγματικότητας, δεν καθορίζει όμως ολόκληρη την πορεία ενός ανθρώπου. Με έγκυρη ενημέρωση, συνεργασία με την ιατρική ομάδα και ουσιαστική υποστήριξη από το οικογενειακό, κοινωνικό και θεραπευτικό περιβάλλον, το αρχικό σοκ μπορεί σταδιακά να μετατραπεί σε μια διαδικασία κατανόησης, προσαρμογής και ενεργού συμμετοχής στη θεραπευτική πορεία. Γιατί πίσω από κάθε διάγνωση υπάρχει, πάνω απ’ όλα, ένας άνθρωπος που χρειάζεται όχι μόνο θεραπεία, αλλά και φροντίδα, σεβασμό και χώρο για να εκφράσει όσα βιώνει.

 

 

Βιβλιογραφικές Αναφορές

• Elwyn, G., Cochran, N., & Pignone, M. (2022). Shared decision making—The importance of patient values and preferences. JAMA, 327(4), 321–322.

• National Comprehensive Cancer Network. (2024). NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Distress Management (Version 2.2024).

• Paley, C. A., Boland, J. W., Santarelli, M., Murtagh, F. E. M., Ziegler, L., & Chapman, E. J. (2023). Non-pharmacological interventions to manage psychological distress in patients living with cancer: A systematic review. BMC Palliative Care, 22, 88. https://doi.org/10.1186/s12904-023-01202-8

• Riba, M. B., Donovan, K. A., Ahmed, K., et al. (2023). NCCN Guidelines® Insights: Distress Management, Version 2.2023. Journal of the National Comprehensive Cancer Network, 21(5), 450–457. https://doi.org/10.6004/jnccn.2023.0026